به گزارش خبرگزاری حوزه، مسئله «استمرار جولان ظالمان» و رنج بیگناهان، همواره از دغدغههای بنیادین حقطلبان بوده و پرسشهای جدی پیرامون عدل و حکمت الهی ایجاد میکند. در همین راستا، جمعی از کارشناسان و اندیشمندان در نشریه «شبهات» با واکاوی ابعاد قرآنی و فلسفی این مسئله، به این پرسش حیاتی پاسخ دادهاند که مشروح آن در ادامه تقدیم میشود.
پرسش:
چرا ظالمانی مانند ترامپ هر روز تهدید و تحریم و جنگ به راه میاندازند، اما نابود نمیشوند؟ اگر خدا عادل و قادر مطلق است، چرا او را به سزای اعمالش نمیرساند؟ این دغدغهای است که از رنج مردم برمیآید و جان را تا لبه تردید میبرد.
پاسخ:
عجب صبری خدا دارد..
برای پاسخ باید از نقطهای آغاز کنیم که کمتر دیده میشود: چرا خداوند جهانی آفریده که ظالم بتواند ظلم کند؟ ریشه در اصالت اختیار انسان است. خدا انسان را آزاد آفرید تا در کوره امتحان دنیوی رشد کند. در قرآن، هنگامی که آفرینش انسان با تعبیر «إِنِّی جَاعِلٌ فِی الْأَرْضِ خَلِیفَةً» مطرح میشود، فرشتگان میپرسند
«أَتَجْعَلُ فِیهَا مَنْ یُفْسِدُ فِیهَا وَیَسْفِکُ الدِّمَاءَ» (بقره:۳۰)
و پروردگار پاسخ میدهد:
«إِنِّی أَعْلَمُ مَا لَا تَعْلَمُونَ».
خدا در علم ازلی میدانست که در کنار طاغوتها، انسانهای والایی تربیت میشوند که یک لحظه ایستادگیشان بر تمام تاریکیها برتری دارد. اگر خدا در هر جرمی با مداخله مستقیم دست ستمگر را فلج کند یا مسیر طبیعی علل را دگرگون سازد، بستر اختیار از میان میرود و انسانها سلب اراده میشوند. آنگاه تمایز نیکوکار و بدکار بیمعنا میشود و عرصه عمل اختیاری که پایه پاداش و کیفر است فرو میریزد. این آزادی پیامدهایی دارد؛ گروهی حق را برمیگزینند و گروهی به طغیان و ظلم گام مینهند. ریشه جنایتهای تاریخ در همین ارادههای کجرو است، نه در مشیت ایجابی پروردگار.
دنیا بستر کاشت بذر اعمال و سرای امتحان است و بهشت و دوزخ، خانه برداشت ثمرات و تحقق عدالت تام الهیاند؛ بنابراین اشتباه است اگر انتظار داشته باشیم دادگاه نهایی در همین جهان گذرا برپا شود. هرچند ظلم بازتابهایی در همین عالم دارد و ستمکار بخشی از پیامد اعمال خود را پیش از مرگ لمس میکند، اما ظرف محدود این جهان گنجایش پاداش کامل صالحان یا کیفر بنیادین جباران را ندارد. چگونه میتوان کسی را که جان صدها انسان بیگناه را ستانده، با مرگی ساده به سزای واقعی رساند؛ پاسخ تام این جنایتها تنها در محکمه عدل الهی در قیامت داده میشود. تاریخ آکنده از هجوم طاغوتیان به مقدسات است؛ بارها کعبه هتک حرمت شد و کلام وحی به آتش کشیده شد، بدون آنکه عذابی صاعقهوار فرود آید. ماجرای اصحاب فیل استثنا بوده، نه قانون فراگیر؛ چراکه قرآن درباره پیامبران پیشین میفرماید:
«وَیَقْتُلُونَ الْأَنْبِیَاءَ بِغَیْرِ حَقٍّ» (آل عمران:۱۱۲).
شهادت ائمه اطهار علیهمالسلام گواهی است که خدا نخواسته تقابل حق و باطل با معجزات مداوم رقم بخورد، بلکه انسانها در بستر ابتلائات اراده خود را محک بزنند.
آنچه سبب تردید میشود، بیاطلاعی از سنتهایی مانند املاء و استدراج است. خدا بر پایه حکمت به ستمگران مهلت میدهد تا بار گناهانشان افزوده شود و نقاب از چهرهشان بیفتد؛ چنانکه قرآن میفرماید:
«إِنَّمَا نُمْلِی لَهُمْ لِیَزْدَادُوا إِثْمًا وَلَهُمْ عَذَابٌ مُهِینٌ» (آل عمران:۱۷۸).
طغیان فرعون دههها کشید تا گرداب نیل بر سرش آوار شد؛ پس مهلت خدا نشانه خشنودی یا فراموشی نیست، بلکه تدبیری حکیمانه برای فرارسیدن سرآمد محتوم است. ما به دلیل عمر کوتاه شتابزده قضاوت میکنیم، در حالی که هر رخداد در نظام تکوین زمانبندی دقیق دارد. صبر خدا از تسلط بیپایان او بر هستی است؛ هیچ ستمگری از دایره حکومت او نمیگریزد. آنچه در ظاهر قدرتنمایی طاغوت است، در باطن فرو رفتن قدمبهقدم در ورطه هلاکت است، حتی اگر پایانش در بستر بیماری و دور از چشم همگان رقم بخورد.
اما برخی با برداشتی نادرست گمان میکنند اگر خدا اراده نابودی ظالم را ندارد، جامعه نیز باید سکوت کند؛ این نگاه توجیه تنبلی و فرار از جهاد است. خدا انسان را صاحب عقل و توان آفرید و وظیفه رویارویی با فساد را بر دوش خود او نهاد. اصل بنیادین قرآن این است که
«إِنَّ اللَّهَ لَا یُغَیِّرُ مَا بِقَوْمٍ حَتَّی یُغَیِّرُوا مَا بِأَنْفُسِهِمْ» (رعد:۱۱)
پس ریشه دوام ظلم نه اراده خدا، بلکه ضعف و تسلیمپذیری جوامعی است که بهای استقلال را نمیپردازند. پیامبر ﷺ در مکه با شکیبایی پایههای توحید را محکم ساخت، اما در مدینه با جهادی قاطع صفآرایی مقتدرانه کرد. مرز صبر مؤمنانه و رخوت همین جاست؛ صبر یعنی به میدان آوردن همه امکانات و تکیه بر یاری حق، نه نشستن در عزلت.
هنگامی که انسان در غرور و سرمستی از قدرت فرو میرود، فطرت والا را از دست میدهد و جان هزاران بیگناه در نگاهش بیارزش میشود؛ این روحیه فرعونی محصول دوری از بندگی حق است. اما خطرناکتر از درندهخویی ستمگران، بیتفاوتی جوامعی است که در برابر فجایع، کرختی پیشه کردهاند. راهبرد معارف الهی، تقویت آگاهی، ساماندهی ظرفیتهای جمعی، افشاگری و مقاومت همهجانبه است. اگر جوامع بیدار شوند و هزینه مقابله را بپردازند، طومار جباران درهم میپیچد. در پایان، اگر هر بار که ظالمی بیداد کرد خدا مانع او شود، بساط امتحان و اختیار برچیده میشود؛ و اگر با هر بیماری و حادثهای معجزه رخ دهد، نظام علّی معلولی تعطیل میشود و آتش با رسیدن به چوب نباید شعلهور شود. پس مهلت ظالمان آزمون اراده انسان و مسئولیت تاریخی اوست؛ عدالت تام الهی در آخرت تحقق مییابد و وظیفه ما بیداری، مقاومت و فراهم کردن زمینه شکست ستمگران است.










نظر شما